Gambrinus, de bierkoning en held van Steenvoorde
Als volksheld van Vlaanderen en legendarische koning van het bier neemt de goede Gambrinus een bijzondere plaats in in de Vlaamse verbeelding. In Steenvoorde vertelt een traditie hoe deze dappere ridder uit Brabant het hart van de mooie Guenièvre veroverde dankzij een buitengewone heldendaad, waarin kracht, moed en gezelligheid samenkwamen.
Deze legende, die bij toeval werd herontdekt in oude, door de jaren vergeelde papieren, inspireerde de creatie van de Reus Gambrinus en gaf haar naam aan de vereniging Les Amis de Gambrinus.
Het legendarische verhaal van de reus Gambrinus
Het is nu vijftig jaar geleden dat Jan de Schoenmaker het dorp Steinfort had bevrijd van de zware dreiging die de Normandische invasie met zich meebracht. Sinds die dag leefden de inwoners gelukkig en baden ze onophoudelijk tot de goede Sint-Petrus, de patroonheilige van de stad, om hem te bedanken dat hij hen had gezegend met een schoenmaker die bol stond van moed en eenvoud.
Gambrinus, de mini-reus – Foto : Daniel Decoune Terre de Géants.
De sfeer in het dorp was kalm en sereen. Steinfort beleefde toen zijn gouden eeuw. De oogsten waren overvloedig en de heer van het dorp vervulde zijn taken met wijsheid en trouw. Hij heette Modred de Rechtvaardige, een rechtstreekse afstammeling van Thibaut de Dappere, en leefde vredig samen met zijn vrouw en zijn dochter Guinevere, die straalde van schoonheid.
Zij was slank. Haar stralende teint benadrukte de gratie van haar gezicht. Haar haar, blond als rijp graan, viel tot aan haar heupen als een fijne gouden regen.
Helaas kon al die schoonheid een vervelende tekortkoming niet verbergen. Net zoals een bevlekte vrucht de gulzige hand niet meer aantrekt, was Guenièvre alleen, verstoken van galante gezelschap. Ze was buitengewoon grillig en haar ouders vervulden, zo goed als ze konden, al haar wensen, want alleen zij kon de geslachtslijn van de heren van Steinfort voortzetten.
Op een mooie zomerdag stond ze echter tegelijk met de zon op, haalde haar vader op en zei tegen hem op een toon die zowel een smeekbede als een bevel was:
„Vader, ik wil dat ik op Sint-Léger getrouwd word, niet met de heer Goblin, grootkanselier van de Châtellenie van Cassel, zoals u van plan bent, maar met een ridder die, nadat hij mijn gewicht aan bier heeft gedronken, erin zal slagen om met één hand het schitterende rijdier op te tillen waarop ik zal zitten.”
Op deze woorden kon Modred de Rechtvaardige slechts met een knikje reageren, zozeer overtrof deze gril alles wat hij zich had kunnen voorstellen. Hij stuurde daarom boodschappers van kasteel naar kasteel om het nieuws te verkondigen.
Het toeval wilde, en alleen het lot kent het geheim daarvan, dat een groep edelen op dat moment enkele mijlen van Steinfort verbleef, bij de heer van Watou. Deze liet hen genieten van het goede bier waar zij zo dol op waren. Zodra de boodschapper van Modred zijn bericht aan de heer en zijn gasten had verkondigd, namen deze zo snel mogelijk afscheid van hun gastheer en vertrokken in allerijl naar Steinfort, met het verheugende vooruitzicht op dit huwelijk in het vooruitzicht.
Onder deze ridders bevond zich een man die aan de voorwaarden van Guinevere kon voldoen. Hij belichaamde in zijn eentje het profiel dat nodig was om deze heldendaad te volbrengen.
Hij was gebouwd als een eik. De uitpuilende spieren van zijn ledematen hadden de omtrek van een biervat. Zijn schouders, zes voet en drie duim breed, droegen een hoofd waarvan de gelaatstrekken, hoewel ruw, sympathie opwekten. Zwartbruin haar omlijstte een blozend gezicht, met in het midden een neus die aan het uiteinde omhoog krulde, als de ranken van een hopplant die langs de draad omhoog kruipen. Zijn bruine ogen sprankelden van moed en een eveneens gekrulde snor sierde een gezicht dat goedhartigheid uitstraalde.
Deze ruige kerel heette Jean Primus, hertog van Brabant, maar werd beter bekend onder de bijnaam ‘Gambrinus’.
Toen ze de klokkentoren van de kerk in zicht kregen, begon de dag ten einde te lopen en was hun eerste zorg het vinden van een slaapplaats voor de nacht. De herberg aan de rand van Steinfort, langs de weg naar de Kasselberg, leek hen gastvrij en daar sloegen ze hun kamp op. In de loop van de nacht raakte de herbergier zonder bier, zo onstilbaar was de dorst van deze ridders.
Gambrinus had de meeste lege vaten om zich heen verzameld toen hij de volgende dag werd gewekt door Ayman, een voormalige piraat die brouwer was geworden en hen kwam ophalen.
Zodra de klok tien slagen had geslagen, verschenen de vrijers voor de poorten van het kasteel. Van daaruit werden ze naar een grote zaal geleid. Even later kwamen Modred de Rechtvaardige, zijn vrouw en zijn dochter tussen hen plaatsnemen. Hij nodigde hen uit voor een jacht met honden in het bos van Beauvoorde, gevolgd door een feestmaal waarbij het geschoten wild zou worden geproefd en weggespoeld met een overvloed aan bier.
De jacht en de heldendaden van Gambrinus
Gambrinus blonk die middag bijzonder uit door talrijke herten en everzwijnen te schieten. Hij toonde op briljante wijze zijn vaardigheid met pijl en boog, evenals met de slinger.
Midden in een struikgewas joegen de drijvers een enorm, razend wild zwijn op. Alle hovelingen deinsden terug, behalve Gambrinus.
Met behulp van zijn slinger wierp hij een steen met zoveel kracht en behendigheid dat het wild ter plekke neerstortte, met een gespleten schedel. Deze prestatie baarde veel opzien en bevestigde de moed van de ridder, die niettemin over een grote gevoeligheid beschikte, zoals later bleek.
Hij lag op de loer en maakte zich klaar om te schieten toen er plotseling een hinde uit een struik tevoorschijn sprong. Onmiddellijk vroeg Gambrinus of niemand op haar wilde richten en schoot hij zijn pijl de lucht in om haar af te schrikken en haar te laten vluchten.
Deze tactvolle geste viel Guinevere zeer in de smaak; zij bedankte hem met een veelbelovende glimlach die nog niemand eerder op haar lippen had zien verschijnen.
De volgende dag stond in het teken van rust en de voorbereiding van de festiviteiten. De dageraad brak al heel vroeg aan aan de horizon en de straten van de stad kwamen al vroeg in de ochtend tot leven.
De Saint-Léger beloofde bijzonder mooi te worden. De eerste zonnestralen deden de vaandels met het wapen van Vlaanderen schitteren. Ze sierden het hele plein waar slimme handelaars hun stoffen en waren uitstalkten, wetende dat de menigte voor deze uitzonderlijke dag in groten getale zou toestromen.
Vanaf de balkons van de huizen in Steinfort waren in de verte de golvende vormen te zien van de hoge helmen die de deelnemers majestueus bekroonden.
Ze kwamen uit alle richtingen aan, gevolgd door hun schildknapen en metgezellen. De heer van Watou verscheen als eerste en de binnenplaats van het kasteel vulde zich al snel met alle wapenschilden en gevolg van de aanwezige heren.
De meest opvallende aankomst was die van de grootkanselier van Cassel, aangekondigd door triomfantelijk trompetgeschal. Hij werd voorafgegaan door een aanzienlijk aantal ridders, wier glanzende harnassen hun statige verschijning benadrukten.
De zonnewijzer wees half twaalf aan toen men, helemaal achteraan op de binnenplaats, onze Gambrinus zag verschijnen, eenvoudig gekleed. Hij ging naast zijn rivalen staan onder het gegniffel van de heer Goblin.
Modred de Rechtvaardige heette hen welkom en herhaalde duidelijk de regels van de wedstrijd.
Nadat hij twee keer in zijn handen had geklapt, verscheen er vanuit de achterkant van de binnenplaats een lange rij pages die bierpullen en vaten aanvoerden, zodat de proef kon beginnen.
Er werd aangekondigd dat men vijfenvijftig pint moest drinken om de eerste proef te halen. In het begin raakten de bierpullen snel leeg en viel geen enkele deelnemer echt op. Maar naarmate de zon hoger aan de hemel klom en het bierpeil in de vaten daalde, nam het aantal kandidaten af.
Sommigen gaven het op, met hun hoofd in hun vat, zo dronken waren ze.
Alleen de heer Goblin, de heer van Watou en de hertog van Brabant zagen na ruim een uur hard werken de bodem van hun vat.
Zonder tijd te verliezen bracht een schildknaap het paard van Guenièvre, versierd met witte veren. Er viel een stilte onder de menigte toen de prinses op haar paard plaatsnam.
De heer Goblin had vanwege zijn rang voorrang en trad als eerste naar voren om zijn kracht op de proef te stellen.
Na even nagedacht te hebben, slaakte hij een luide kreet en tilde het dier met een ruk op. De toeschouwers juichten de ridder toe, die zich al als winnaar beschouwde. Hij reed langs de eretribune, waar Modred de Rechtvaardige hem feliciteerde. Daarna ging hij de twee andere kanshebbers uitdagen en keek hij op hen neer alsof hij een dier voor zijn kudde uitkoos.
Toen was de heer van Watou aan de beurt, die moeizaam en wankelend naar voren kwam. Voordat hij zijn prestatie zou volbrengen, wilde hij de prinses groeten, maar hij liet plotseling zijn hoofd zakken en verloor het bewustzijn tegen de hoeven van het paard.
De schildknapen gooiden water in zijn gezicht om hem weer bij bewustzijn te brengen, zodat hij plaats kon maken voor de laatste deelnemer.
Iedereen zag Goblin al als winnaar, want niemand dacht dat Gambrinus het beter zou kunnen doen.
De prestatie van Gambrinus, het huwelijk en het ontstaan van de legende
Toen hij bij het paard aankwam, hield hij geen toespraak en tilde hij, tot ieders verbazing en zonder de minste aarzeling, Guinevere en haar paard op.
Toen de heldendaad volbracht was, en terwijl hij zijn last bleef dragen om de overwinning definitief veilig te stellen, begaf hij zich naar de tribunes waar abt Jérôme zich bevond, die belast was met het uitspreken van de huwelijkszegen.
Deze was verbaasd over de prestatie van de held en zegende hem onmiddellijk. Vervolgens smeekte hij hem dringend om Guenièvre weer van het paard te laten afstappen, zozeer was hij geschrokken van het tafereel. Iedereen had zijn angst opgemerkt, want telkens wanneer een deelnemer zich aan de proef onderwierp, sloeg hij haastig een kruis en sloot hij zijn ogen terwijl hij gebeden mompelde.
Zo was het bewijs van Gambrinus’ onverschrokkenheid geleverd.
Modred de Rechtvaardige kondigde vervolgens het huwelijk van zijn dochter aan onder het gejuich van de menigte. Wat de heer Goblin betreft, die gekrenkt was door zijn nederlaag, keerde hij zo snel als hij kon terug naar de Kasselberg.
Vervolgens werd aan Gambrinus gevraagd of hij zich in staat voelde om naar de kerk te gaan, zodat de ceremonie onmiddellijk kon worden voltrokken, aangezien iedereen vreesde dat Guinevere nogmaals van gedachten zou veranderen.
Hij antwoordde met een krachtig knikje, vergezeld van een volmondig „Ja!”, en de bruidsstoet zette de tocht voort.
Abt Jérôme was al in zijn nopjes over de gelukkige afloop van de wedstrijd en stelde zich de honderden gouden munten voor die binnenkort de offerplaten zouden vullen.
De ceremonie was kort, op verzoek van de nieuwe echtgenoot, die de geneugten van lekker eten verkoos boven de indrukwekkende pracht en praal die zijn rang waardig was.
Toen ze de kerk verlieten, nam Gambrinus Guenièvre in zijn armen en droeg haar, licht als een veertje, naar het kasteel.
Vanaf dat moment begonnen de feestelijkheden, die voortduurden totdat de andere ridders na de bierproef weer bij zinnen waren gekomen en hun krachten hadden herwonnen.
Gambrinus de Grote 1982
De erfenis van Gambrinus: het ontstaan van het hopland
Vanaf die dag bleef de stad Steenvoorde het bier dankbaar en zag men hopvelden zich uitstrekken zover het oog reikte, waarvan de regelmatige voren zich ontvouwden aan de voet van een hoog, verfrissend gebladerte met mysterieuze diepten, dat uitnodigde tot dromen.
Hop werd een ambachtelijk gewas en de boeren leerden vrolijk te leven op het ritme van hun ‘Bieroogst’.
Toen de god Gargantua op een dag, toen hij grote dorst had, besloot hop te zaaien op ons vruchtbare land, wierp hij een weldadige betovering over de streek.
Het is zeker aan hem te danken dat de inwoners van Vlaanderen, die door het klimaat weinig verwend worden, dat joviale karakter hebben, naar het voorbeeld van Gambrinus: streng van uiterlijk, maar diep van binnen een levensgenieter en moedig.
Door hetzelfde toeval dat Gambrinus naar Steenvoorde bracht, werd deze legende ontdekt tussen oude, door de jaren vergeelde papieren.
Aangetrokken door het verhaal van deze opmerkelijke heldendaden besloot een groep jongeren deze figuur, die zo goed de geest van de Noord-Vlaams weerspiegelt, nieuw leven in te blazen en de herinnering aan hem in ere te houden tijdens elk Hopfeest, dat precies samenvalt met Sint-Léger.
Michel.M & Pascal.C - augustus 1977
Website gewijd aan de reuzen van Steenvoorde, hun geschiedenis, hun verenigingen en het Zomercarnaval.
© 2023 / 2026 – Steenvoorde en zijn reuzen
Wettelijke vermeldingen: Website gehost door planethoster.fr
Ontwerp: Pascal Cnockaert
Documentatie en archieven
De informatie op deze website is gebaseerd op openbare archieven, historische publicaties, persartikelen, fotocollecties, mondelinge getuigenissen en erfgoedbronnen over de geschiedenis van Steenvoorde, zijn reuzen en zijn carnaval.
Traduction automatique Deepl