Julien Prouharam
1873 - 1948
DE LEEUW VAN VLAANDEREN
Artois · Boulonnais · Henegouwen · Thiérache · Vermandois · Ponthieu
Maandblad van het Vlaamsch Verbond van Frankrijk
Nr. 30 - juni 1943
De geboorte van een reus
Jan den Houtkapper, de reus van Steenvoorde
Naar aanleiding van het artikel van Nicolas Bourgeois, „Reuzelied of het Lied van de Reus”, dat verscheen in ons nummer van afgelopen januari, heeft onze goede vriend Julien Prouharam ons een lange brief gestuurd waarvan de volgende fragmenten onze lezers zullen interesseren:
Ik heb het hoofdstuk uit het verhaal in „Le Lion de Flandre“ van Nicolas Bourgeois gelezen – en ik geef toe dat ik het nog eens heb herlezen – en bij elke regel die ik las, glimlachte ik in mezelf, want elke regel roep een heel persoonlijke herinnering bij me op en voert me precies 29 jaar terug in de tijd, namelijk naar februari 1914, de geboortedatum van de reus Jan den Houtkapper, van wie ik de eer heb de authentieke peetvader te zijn en zelfs een beetje... de vader.
Zijn uiterlijk is eenvoudig, ja zelfs wat ruw, zegt de heer Nicolas Bourgeois, en dat klopt.
We waren met vijf of zes. die hem hebben bedacht en ter wereld gebracht, gekleed en versierd, en aan wie we de eerste stapjes hebben laten zetten onder de ietwat grijze hemel van dat stukje Vlaanderen dat Steenvoorde heet.
Zijn frame is vervaardigd door een bekwame mandenmaker uit de streek, vader Tillie; zijn kettingwerk is aan de binnenkant bekleed met een laag hopbellen, geschonken door de heer Delobeau, de vader van de huidige burgemeester; de bekleding is gesneden en aangepast door César Gilloots, die u goed kent.
We waren met z’n vieren en onze taak bestond erin de stroken zine één voor één aan elkaar te naaien (een werk van geduld, dat verzeker ik u) om de mazen van de laubert te vormen. Alleen de kop en de handen zijn in Parijs gegoten in een atelier dat speciaal voor dit soort werk is uitgerust.
Van begin februari tot 22 maart, de datum van de eerste optocht, hebben we elke avond in het geheim gewerkt, met zeer beperkte financiële middelen tot onze beschikking.
Op zondag 22 maart was alles klaar, behalve dat we de twee handen nog misten. De onthulling was gepland voor de namiddag, en op de ochtend van die gedenkwaardige dag hadden, zoals gebruikelijk is in ons Vlaanderen, de jachthoorns en trompetten, vergezeld door een wapenheraut, luidkeels het feest aangekondigd … na de vespers. We waren helemaal niet gerustgesteld.
Zou het treintje van Vlaanderen, dat destijds rond 13 uur uit Hazebrouck aankwam, ons het langverwachte pakket brengen? We waren al aan het bedenken hoe we op het laatste moment de zaak zouden kunnen uitleggen, hoe we de publieke opinie in Steenvoorde konden voorbereiden op deze vervelende tegenvaller, toen we eindelijk tevreden werden gesteld: het zo vurig begeerde pakket werd ons bezorgd, en om de verzorging van onze vriend Jan, zagen velen van ons die dag af van het avondeten.
De heer Nicolas Bourgeois heeft gelijk als hij zegt: „Zijn heldendaden zijn nauwelijks vastgelegd in officiële documenten, noch in boeken met grote oplagen, en er bestaan geen uitgebreide archieven in een stadje dat zo grondig werd geplunderd en platgebrand door Filips Augustus ten tijde van zijn veldtochten in Vlaanderen”.
We hadden, zoals ik hierboven al zei, maar heel weinig middelen en kregen zelfs geen financiële steun van het gemeentebestuur. Tot overmaat van ramp had de deken tijdens de hoogmis ons niet veel reclame gemaakt; hij had zijn kudde eraan herinnerd dat het vastentijd was en dat het ongepast was om tijdens deze periode van boetedoening een wereldlijk feest te organiseren.
We hadden weinig financiële middelen en geen enkel documentair materiaal.
Om wat geld in te zamelen, nam ik het op me om de programma's op te stellen en te laten drukken, die bestemd waren om aan de aanwezigen te worden verkocht, teneinde de menigte te interesseren waarvan we veronderstelden dat ze aan het feest zou deelnemen.
Ik schreef de legende van Jan den Houtkapper en, om u de zaken heel nauwkeurig en in detail te vertellen, liet ik opzettelijk enige onduidelijkheid bestaan over de naam van onze held, die verschillende beroepen uitoefende: boekbinder, ontginner, bekwaam wever en vaardig schoenmaker. Ik zei dat de legende ...
hem afwisselend Jan den Houtkapper, Jan den Wever of Jan den Schoenmaker noemde, drie beroepen die in de stad Steenvoord zeer in ere werden gehouden.
Ik hoopte zo de volksstem te raadplegen, die zich, zo dacht ik, ongetwijfeld zou uitspreken.
Ik had in het verhaal vermeld dat mijn held vroeger in het nabijgelegen bos van Beauvoorde woonde en dat hij in dat bos vele jaren lang had gewerkt. Zo ontstond onze lokale held en het was onder de naam Jan den Houtkapper dat de menigte zich schaarde.
César Gilloots had me wel verteld over een zekere Fromulus die, volgens Sanderus, in de 12e eeuw heer van Steinfort was geweest, maar ik heb nooit de gelegenheid gehad om het verslag van zijn heldendaden te lezen, evenmin als dat van Jan den Houtkapper. Misschien, of beter gezegd… zeker, zou de heer Nicolas Bourgeois, die een geleerde is, als hij dit bescheiden werk van bijna dertig jaar geleden zou lezen, er al snel onbelangrijke details, ingewikkelde hypothesen en gewaagde herinneringen in aantreffen, of zelfs anachronismen. Ik zou hem in dat geval willen verzoeken mij te vergeven en alleen oog te hebben voor de goede bedoelingen en de bescheidenheid van een beginner, die in die tijd volledig in beslag werd genomen door zijn ondankbare beroep als belastinginner – een taak die veel tijd en veel rompslomp vergde en hem slechts zeer weinig vrije tijd liet… om in archieven te speuren.
Het feest was niettemin een groot succes. Toen de avond viel, was het organisatiecomité in volledige bezetting aanwezig in het Hôtel de Flandre op de Grote Markt van Steenvoorde… César Gilloots, onze voorzitter, stelde mij aan een vriend van hem voor als de auteur, of liever gezegd de ontdekker, van de held van het feest.
Ik kreeg complimenten van deze vriend, een notaris uit de omgeving wiens naam ik niet wil noemen, die geen onbelangrijk figuur was, noch een slank figuur. Deze voortreffelijke notaris voegde eraan toe: „Uw verhaal is zeer interessant, zeer levendig, het past helemaal bij de lokale sfeer, maar het is jammer dat u een spelfout over het hoofd hebt gezien.” Het woord ‘geste’ is inderdaad mannelijk; men zegt: ‘een geste, de geste’
Ik had inderdaad aan het einde van het levensverhaal van onze held geschreven: ‘Hier eindigt de heldendaad van de Reus van Steinfort...’
Ik denk dat Jan den Houtkapper zelf niet in staat zou zijn geweest om mij zo’n klap toe te dienen. In ieder geval zou ik het hem vergeven hebben.
U hebt ongetwijfeld, net als ik, gehoord van het tragische einde van Jan den Houtkapper in mei 1940 in Steenvoorde. Daar werd hij het slachtoffer, een onschuldig slachtoffer... gemarteld. Zijn hoofd werd op een tank bevestigd die, zo werd mij verteld, op weg was naar Duinkerke. Hij was daar enkele jaren geleden op een heel andere manier terechtgekomen. Mag ik u bekennen dat dit verhaal over het einde van Jan den Houtkapper mij echt een steek in het hart bezorgde...
Julien Prouharam
Onze lezers zullen ook met plezier kennis nemen van de tekst van de „Geschiedenis van de Reuze van Steinfort, naar een rapsode uit die tijd”, zoals die werd uitgedeeld bij de eerste optocht van Jan den Houtkapper op 22 maart 1914 en zoals we die terugvinden in een exemplaar van de folder van dat feest, dat gelukkig twee oorlogen heeft overleefd. Laten we hopen dat de heldendaden van de Reuze van Steenvoorde (met alle respect voor de dames van de vooraanstaande spellingcensor...) niet eindigen met de wandeling in mei 1940 op de koepel van een gevechtstank.
Website gewijd aan de reuzen van Steenvoorde, hun geschiedenis, hun verenigingen en het Zomercarnaval.
© 2023 / 2026 – Steenvoorde en zijn reuzen
Wettelijke vermeldingen: Website gehost door planethoster.fr
Ontwerp: Pascal Cnockaert
Documentatie en archieven
De informatie op deze website is gebaseerd op openbare archieven, historische publicaties, persartikelen, fotocollecties, mondelinge getuigenissen en erfgoedbronnen over de geschiedenis van Steenvoorde, zijn reuzen en zijn carnaval.
Traduction automatique Deepl